M造narstwo w gminie ζdzice
Aktualno軼i
 Informacje o gminie
Po這瞠nie
Historia
Historia m造narstwa
Gospodarka
Warto zobaczy
 Urz康 gminy
Kontakt
W豉dze gminy
Rada gminy
So貫ctwa
Przetargi
 Informator
Parafie

OSP
Wa積e adresy
 Edukacja
Zesp. Szk.-Przedszk.

Szko豉 Podstawowa
Gimnazjum
 Pomoc spo貫czna
GOPS

DPS Radziechowice
 Zdrowie
Gminny O鈔odek Zdrowia

GKRPA
 KulturaGminna Biblioteka Publ.
GCI
 Sport
Obiekty sportowe

Imprezy
 Turystyka
Rowerowa

Piesza
Wodna
Konna
Agroturystyka
K徙ieliska
Zabytki
Do pobrania
Galerie
Mapa serwisu 

Poni窺ze informacje w ca這軼i pochodz z ksi捫ki Tomasza Ku幡ickiego "Z dziej闚 m造narstwa Radomska i regionu (Katalog)" wydanej przez Towarzystwo Opieki Nad Zabytkami o/ w Radomsku w 2009 r.

Na tym terenie funkcjonowa豉 niegdy gm. Radziechowice. Ponadto w tym czasie w gminie dzia豉造 nieuj皻e w powy窺zym wykazie m造n: w Wierzbicy i wiatrak w Galonkach (Zdaniach, ob. gm. Dobryszyce). W dobrach Jedlno Stanis豉wa du Moriez znajdowa造 si 2 m造ny w Jankowicach, przez co nazywane by造 „M造nami Moriez闚” oraz cegielnia, w dobrach Wierzbica Marii B貫szy雟kiej – 1, Stobiecko Szlacheckie Jana Jask這wskiego – 2.

Obecnie na terenie gminy ζdzice zachowa造 si trzy obiekty m造narskie: nieczynny m造n motorowy w ζdzicach, nieczynny m造n w Radziechowicach, resztki m造na w J霩efowie oraz wyra幡e 郵ady po wiatraku holenderskim we wsi Kozia Woda.

Wodnych m造n闚

6

Na rop naftow i gaz ssany

2

Wiatrak闚

2

M造n闚 elektrycznych (mot.)

0

M造n闚 parowych

0

Tabela 5. Urz璠owy wykaz typ闚 m造n闚 w gm. Radziechowice w 1929 r.


1

Folwark Stobiecko [Szl.] – m造n mot., w. Jan Jask這wski, ziemi 310, 18 ha

2

Os. Stobiecko [Szl.] – m造n wodny, w. 如. Andrzeja Borowieckiego, ziemi 7, 84 ha

3

Os. ζdzice – m. mot., w. Marjan Wieczorkiewicz, ziemi – nic

4

Os. Klekotowe – m. wodny, w. 如. W豉dys豉wa Pioru雟kiego, ziemi 16, 24 ha

5

Os. Szczepocice – m造n wodny, w. Roman Nierubliszewski, ziemi 11, 16 ha

6

Os. Jankowice - m造n wodny, w. Stanis豉w Tomski, ziemi 29, 12 ha

7

Os. Jankowice - m造n wodny, w. Aleksander Krawczyk, ziemi 16, 80 ha

8

Kol. Adam闚 - wiatrak, w. Kazimierz Ga逕a, ziemi – nic

Tabela 6. Urz璠owy wykaz m造n闚 i wiatrak闚 w gm. Radziechowice w 1934 r.

 

M造n w ζdzicach

W ζdzicach przy ulicy Wyzwolenia 89 znajduje si nieczynny m造n zbo穎wy. Zbudowany zosta jeszcze przed I wojn 鈍iatow, a wymieniany by niekiedy jako m造n w Radziechowicach. Przypuszczalna data budowy to rok 1896. W闚czas ζdzice nale瘸造 do gm. Radziechowice, z parafi w Radomsku, a swoje dobra ziemskie z 103 hektarami posiada tu hrabia W這dzimierz Dementowicz vel Demontowicz. Pierwsz w豉軼icielk m造na by豉 Aniela Szyszkowska wraz z m篹em Janem Szyszkowskim, pos貫m na sejm RP. Pose, jak zaznacza J. Pawlikowski, przyczyni si do powstania Szko造 Rolniczej w Dobryszycach, z kt鏎ych pochodzi. W 1925 r. czytamy w prasie: Wypadek w m造nie w Radziechowicach. Podczas puszczania motoru w m造nie p. Szyszkowskiego nast徙i wybuch ropy. Stoj帷y obok 12 – letni W. Ch康zy雟ki zosta uderzony od豉mkiem motoru tak zdradliwie, i uleg z豉maniu i zranieniu lewej r瘯i...
Gdy Szyszkowski wystawi obiekt na sprzeda, w 1927 r. naby go Marian Wieczorkiewicz, s. Aleksandra, a pom鏬 mu w tym kuzyn - ksi康z Winowiecki. Urodzi si on w 1897 r. Podczas I wojny 鈍iatowej (do 1921 r.) s逝篡 jako adiutant w 75 pu趾u piechoty Legion闚 Polskich w Galicji. Nast瘼nie po zako鎍zeniu dzia豉 wojennych dzier瘸wi m造n wodny w 璕u nad Wart. W 1934 r. Marian Wieczorkiewicz wraz z m造narzem Romanem Nierubliszewskim, W. Dementowiczem i Antonim Ko獞inem byli radnymi gminy Radziechowice. Z kolei po這w udzia逝 w nieruchomo軼i m造narskiej w ζdzicach, z pocz徠kiem II wojny 鈍iatowej mia豉 tu tak瞠 siostra Mariana – Maria. Inna z jego si鏀tr wysz豉 za m捫 za Kazimierza Cieleckiego, m造narza z Borowna. M造n prowadzi do swojej 鄉ierci 16. 02. 1966 r., a nast瘼nie zarz康zaniem nim zaj窸a si jego 穎na Zofia. 砰豉 ona w latach 1915 – 1982, pochodzi豉 z d. Dunin – W御owicz闚. Od roku 1973 w豉軼icielem by syn Mariana – Andrzej Wieczorkiewicz. W prowadzeniu przedsi瑿iorstwa pomaga豉 mu 穎na Urszula Wieczorkiewicz.
M造n zbudowany zosta z drewna, a nast瘼nie oszalowany i otynkowany. Jest to jednopi皻rowy budynek, zwie鎍zony dachem dwuspadowym.
Przylega豉 do niego od po逝dnia kaszarnia (obecnie gara), od wschodu za magazyn i murowany dom mieszkalny. W jego otoczeniu znajdowa造 si dawniej r闚nie budynki gospodarskie, stodo豉 i obora. Grunt闚 Wieczorkiewiczowie nie mieli.
Pocz徠kowo m造n posiada 1 par kamieni francuskich, 1 par walc闚, jagielnik sprowadzony z m造na Mulczyk闚 w Kietlinie, perlak i 簑brownik. Do roku 1938 zasilany by silnikiem na gaz ssany o mocy 20 KM a nast瘼nie elektrycznym (dwa motory). W 1946 r. za這穎no w nim 3 pary walc闚, a likwidowano stopniowo jagielnik i perlak, czyli kaszarni.
M造n ten o charakterze gospodarczym cieszy si du膨 popularno軼i w鈔鏚 rolnik闚. Dzia豉 tak瞠 w czasie okupacji niemieckiej w latach 40. Z jego us逝g korzystali mieszka鎍y z tak odleg造ch miejscowo軼i, jak Jedlno, Wola Blakowa czy Wola Wiewiecka. Na ich potrzeby me陶 zbo瞠 na m彗 篡tni, pszenn, 鈔ut oraz kasz j璚zmienn i jaglan. W latach 80. XX w. m造n me陶 tak瞠 na zlecenie Polskich Zak豉d闚 Zbo穎wych (PZZ). Zdolno嗆 przemia這wa m造na wynosi豉 oko這 15 t zbo瘸 na dob.
Andrzej Wieczorkiewicz, dzia豉 tak瞠 aktywnie na polu m造narstwa. Jako wiceprezes Stowarzyszenia M造narzy Rzeczypospolitej Polskiej w Warszawie (przez dwie kadencje) uczestniczy w roku 1997, za rz康闚 Jerzego Buzka, w projektowaniu ustawy o reprywatyzacji m造n闚 w Polsce.
W roku 1990 za這篡 w υdzi Cech M造narzy o zasi璕u og鏊nokrajowym, kt鏎y funkcjonuje do dzi. Andrzej Wieczorkiewicz pe軟i w nim do ko鎍a funkcj prezesa.

M造n w ζdzicach swoj dzia豉lno嗆 zako鎍zy w 1997 r., poniewa by on ju przestarza造. Jak wspomina p. Andrzej - Z dawnego wyposa瞠nia zachowa造 si wszystkie maszyny: odsiewacz graniasty, gniotownik, 鈔utownik oraz 3 pary walc闚, w tym jeden prod. „A. Kryzel i J. Wojakowski” z 1929 r.,3 para wymieniona zosta豉 na niemieckie walce typu miag „Bhler”, czyli taki mercedes w鈔鏚 maszyn m造narskich.
W roku 2000 rozbudowany zosta dom mieszkalny, kt鏎emu nadano kszta速 dworku, a tak瞠 odnowiono zewn皻rzne 軼iany budynku m造na. Zamierzeniem pana Andrzeja by這 przeprowadzenie w przysz這軼i gruntownej renowacji wn皻rza m造na i utworzenie w nim muzeum. Pomoc w jej utworzeniu zadeklarowa這 w 2004 r. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami w Radomsku, jednak瞠 pomys nie doszed do skutku. Pi瘯ny m造n, co prawda nieczynny, nadal pozostaje jedn z wizyt闚ek wsi jak i gminy. P. Andrzej zmar w 2005 r.

 

M造n w Radziechowicach Pierwszych

Lustratorzy kr鏊ewskich d鏏r wojew鏚ztwa sieradzkiego odnotowuj w latach 1628 – 1632, i: M造n przy tej wsi spustosza. Kt鏎y p. starosta ma zbudowa i, aby nie gin掖 czynsz, k豉dziemy to na p. starost floren闚 10. Tak瞠 za karmienie wieprza floren闚 pi耩. Trudno jest ustali bli窺zych informacji na temat tej osady m造雟kiej. W XIX w. do d鏏r Radziechowice nale瘸 m造n Klekotowe i z tego tytu逝 m鏬 by wymieniany w dokumentach jako m造n w Radziechowicach. W XVII w. m造n Klekotowe jako Osthy by w dzier瘸wie miasta Radomska.
W samej wsi m造n z kaszarni za這穎ny zosta w Radziechowicach I (Pierwszych) w latach 50. XX w. przez Kazimierza Ko獞ina, rolnika, aktywnego lokalnego dzia豉cza i prezesa Gminnej Sp馧dzielni „Samopomoc Ch這pska” w ζdzicach. M造n mie軼i si
w budynku murowanym, parterowym z poddaszem, kt鏎ego kilkadziesi徠 lat wcze郾iej zbudowano jako dom mieszkalny (obecnie pod nr 14). Nap璠zany by silnikiem elektrycznym o mocy 10 KW. Z urz康ze przemia這wych posiada 1 par walc闚, perlak i jagielnik, a produkowa m彗 篡tni, pszenn oraz kasz dla rolnik闚. Me陶 2,5 t zbo瘸 na dob.
M造n przesta dzia豉 tu przed 鄉ierci Kazimierza w 1977 r. Jego ma鹵onka Helena, urodzona w 1912 r. prze篡豉 m篹a kilkadziesi徠 lat. Jeden z ich syn闚, Konrad Ko獞in, kt鏎y przej掖 budynek nieczynnego m造na, wyrabia w nim do dzi 鈔ut dla swojego u篡tku. Dzi瘯i temu maszyny m造雟kie s zachowane. Budynek w roku 2000 zosta na nowo otynkowany.
Pan Konrad prowadzi tak瞠 gospodarstwo rolne, posiada w s御iedztwie m造na – obor, stodo喚, maszyny rolnicze, a naprzeciwko, po drugiej stronie ulicy, du篡, jednopi皻rowy, murowany dom mieszkalny.
Nieczynny m造n przepisany zosta w 2004 r. synowi Konrada – Zbigniewowi.

 

M造n Gabry w Stobiecku Szlacheckim

Osada m造narska w Stobiecku Szlacheckim widnieje na mapie kwatermistrzowskiej z 1839 r. pod nazw "Gabry", natomiast wie wymieniano w dokumentach jako Stopecko Civile. W roku 1867 wymieniono tu m造雟kie 這nki od m造na do dworu. W豉軼icielem d鏏r by w闚czas Romuald Hube, a po nim J霩ef Wierzchlejski.
W roku 1890 osada posiada豉 1 dom i 8 mieszka鎍闚, wchodzi豉 wtedy w sk豉d gm. Radziechowice, z parafi w Radomsku.
Usytuowana by豉 przy dop造wie rzeki Kr璚icy (dawniej Zdanka), na p馧nocno zachodnim skraju wsi. Miejsce to obecnie w陰czone jest do Wierzbicy, w okolicach posesji pod nr 122. Natomiast w豉軼iwy m造n wodny w Wierzbicy, znajdowa si 1,5 km dalej, tak瞠 na p馧nocny zach鏚, w miejscu, gdzie rzeka przecina drog poln Ro積y – Kr瘼a.
Omawiany m造n stanowi w豉sno嗆 dworsk Jana Jask這wskiego, znanego dzia豉cza. By on m. in. od 1922 r. sekretarzem Stowarzyszenia Rolniczo – Handlowego Sp馧ki Akcyjnej w Radomsku (przewodnicz帷ym w闚czas zosta Jan Zaremba z Pytowic). Natomiast w latach 1907 – 1930 osad z 14 morgami ziemi kierowa dzier瘸wca i p騧niejszy w豉軼iciel Andrzej Borowiecki z 穎n Mariann z Zagaj闚. M造narz ten, syn Walentego ze Stobiecka Szl., nale瘸 w okresie mi璠zywojennym do Zwi您ku M造narzy Polskich w Radomsku. 砰 w latach 1863 - 1930. P騧niej do roku 1942 m造n prowadzi造 jego dzieci: c鏎ka J霩efa wraz z m篹em Ignacym Zagajem, s. Wincentego - zachodni po這w osady z now stodo陰 i piwnic wart w闚czas 4000 z, oraz syn Wiktor Borowiecki, wraz z 穎n Weronik - wschodni po這w ze stawem, domem mieszkalnym, obor murowan, star stodo陰 i szop, w闚czas wart 7200 z. Ponadto pomaga w prowadzeniu Jan Szymczak, kt鏎ego c鏎k by豉 Weronika. Trzecie dziecko, c鏎ka Kornelia, zamieszka豉 z m篹em Stefanem Firkiem w Teklinowie gm. Konary. Wiktor Borowiecki prowadzi tak瞠 we wsi wiatrak (w latach 1927 – 1929). Obiekt ten znajdowa si kilkaset metr闚 dalej na zach鏚 od m造na wodnego, przerabia zaledwie 3 metry zbo瘸 na dob. Nie zachowa si do naszych czas闚. Sta do oko這 1935 r.
Obiekt by drewniany, posiada pocz徠kowo ko這 wodne, a nast瘼nie turbin wodn. Produkowa m彗 i kasz dla rolnik闚 okolicznych wsi m. in. Ro積y, Kr瘼y, Stobiecka Szlacheckiego a nawet Stobiecka Miejskiego. Dom mieszkalny przylega bezpo鈔ednio do m造na, budynki gospodarskie, takie jak obora i stodo豉 znajdowa造 si tu obok. Osada posiada豉 w 1927 r. zdolno嗆 przemia這w 5 – 6 metr闚 zbo瘸 na dob i 20 metr闚 obj皻o軼i magazynowej. W 1934 r. osada posiada豉 7, 84 ha ziemi. M造n nie pracowa w czasie okupacji niemieckiej. Rozebrany zosta w 1946 r. m. in. z powodu spadku wody w rzece. Obecnie nie zachowa造 si 瘸dne 郵ady po osadzie m造雟kiej ze stawem, rosn w tym miejscu drzewa i krzewy, pomi璠zy kt鏎ymi przep造wa strumie.

 

M造n motorowy w Stobiecku Szlacheckim
W roku 1917 w Stobiecku Szlacheckim oddany zosta do u篡tku nowy m造n motorowy zbo穎wy. Mie軼i si w miejscowym folwarku dworskim nale膨cym do Jana Jask這wskiego, o powierzchni 310, 18 ha. Obecne miejsce m造na znajduje si naprzeciw szko造 podstawowej. W豉軼icielem m造na by do ok. 1944 r. W latach 1927 – 1930 dzier瘸wi go Stanis豉w Henke z Sielpi Du瞠j lub te by wsp鏊nikiem w udzia豉ch. W tym czasie zak豉d posiada 40 metr闚, czasem mniej, zdolno軼i przemia這wej, 500 metr闚 obj皻o軼i magazynowej oraz 10 minimalnego zapasu. W trakcie okupacji niemieckiej zak豉d by czynny. Udzia w nieruchomo軼i mia tutaj prawdopodobnie tak瞠 m造narz J. Bronkoszewski.
W 1944 roku na Jask這wskiego, podobnie jak i na m造n w J霩efowie i inne, Armia Ludowa – Okr璕 Cz瘰tochowa na這篡豉 kontrybucj w postaci przymusowego oddawania m彗i.
Po wojnie zak豉d u篡tkowany by przez Gminn Sp馧dzielni „Samopomoc Ch這pska” w ζdzicach, kt鏎a prowadzi豉 tu r闚nie paszalni. Nast瘼nie budynek sta si w豉sno軼i gminy. M造n nap璠zany by pocz徠kowo rop naftow (ju w 1927 r.), posiada
2 pary kamieni francuskich, jagielnik, perlak i 簑brownik. W 1920 r. za這穎no 3 pary walc闚,
a oko這 1930 r. silnik elektryczny o mocy 27 KM. By murowany, parterowy z poddaszem, zwie鎍zony dachem dwuspadowym. Przesta dzia豉 w 1970 r.

M造n wodny Janowiec w Wierzbicy
M造n wodny „Janowiec” znajdowa si 1 km na p馧noc od Wierzbicy, przy drodze polnej Ro積y – Kr瘼a, w miejscu, gdzie przecina j rzeczka, tu przed jej uj軼iem do Kr璚icy.
Ta cz窷 wsi zwana jest obecnie M造nkiem Wierzbickim (podobnie jak w XIX w.). Znajduj si tam jedynie trzy domy, i nie nale篡 myli tego terenu z „M造nkiem” w Jankowicach w tej samej gminie. Wspomniana osada widnieje na mapie kwatermistrzowskiej z 1839r. Nast瘼n wzmiank o m造nie wodnym w tej miejscowo軼i znajdujemy pod nazw m造n „Janowiec” w roku 1882, jako cz窷 folwarku Wierzbica, w gm. Radziechowice. Posiada豉 1 dom, 5 mieszka鎍闚 i 12 m鏎g ziemi. W roku 1927 r. m造n nale瘸 do Marii B貫szczy雟kiej vel B貫szy雟kiej, w豉軼icielki Wierzbicy, w tym czasie przerabiano tu 5 metr闚 zbo瘸 na dob.
M造n w latach 1888 – 1906 dzier瘸wi od B貫szy雟kiej Feliks Ciesielski, cz這nek wielkiej rodziny m造narskiej. 砰j帷y w latach 1853 – 1906 Feliks o瞠niony by z Konstancj Pluci雟k, kt鏎ej rodzice posiadali maj徠ek Orzech闚, gdzie tak瞠 znajdowa si m造n wodny o nazwie Sec闚ka. Mieli oni siedmioro dzieci, w鈔鏚 kt鏎ych r闚nie byli m造narze - Teofil Roman i Franciszek. Po Feliksie w豉軼icielem m造na „Janowiec” zosta do 1946 r. Wawrzyniec Nicek. (1880 – 1946)) wraz z ma鹵onk Jadwig (1877 - 1957). Dzier瘸wc m造na w okresie mi璠zywojennym by m造narz Maciejewski (nieznany z imienia), a w latach 1927 – 1929, dzier瘸wc u B貫szy雟kiej - Wojciech Bartnik.
M造n nap璠za這 przez wiele lat ko這 wodne, nast瘼nie, po I wojnie 鈍iatowej ju turbin. Budynek by drewniany, podobnie jak mieszkalny, rozebrany zosta ok. 1950 r., wcze郾iej w latach okupacji uleg po瘸rowi. Lokalizacj osady wskaza mi w 2005 r. w闚czas 80 letni mieszkaniec wsi J霩ef Zas瘼a. Na miejscu tym nie zachowa造 si 郵ady, tak po m造nie, jak i domu mieszkalnym. Znajduje si tu rozleg豉 陰ka, krzewy, drzewa i spokojnie przep造waj帷y niewielki strumie.

M造ny Moriez闚 w Jankowicach
Pomi璠zy m造nami w Wa積ych M造nach i Kijowie znajdowa造 si dwie osady m造雟kie w Jankowicach. Na mapie Gilly’ego z 1803 r. oraz na mapie kwatermistrzowskiej z 1839 r. widniej jako m造n „Jankowski” nad rzek Wart, drugi natomiast m造n znajdowa si na strudze, b璠帷ej prawym dop造wem Warty o nazwie m造n „Jedli雟ki”.
Pod dat 1882 r. w gm. Radziechowice, wzmiankowano tak瞠 istnienie dw鏂h m造n闚, o 陰cznej liczbie 14 mieszka鎍闚 i 47 morgach ziemi. Osady te wraz z folwarkiem Jedlno, Zag鏎zem i osad le郾 Hulanka, znajdowa造 si w闚czas w dobrach Jedlno, kt鏎e to nale瘸造 do Mikosza, a nast瘼nie, w XX w. do jeszcze bardziej znanego hr. Stanis豉wa du Moriez.
Pierwszy z obiekt闚, kupiecki, posiada nazw m造n „Du篡”, „Jankowice M造nek” lub m造n „Jankowski” i znajdowa si na prawym brzegu Warty. B. Baranowski w 1969 r. podaje jego opis:
Ten, o kt鏎ym zachowa造 si jeszcze lokalne wspomnienia, powsta oko這 1860 r. By to m造n handlowy. Mie軼i si w budynku drewnianym, jednopi皻rowym, w cz窷ci mieszkalnej na l康zie sta造m, w cz窷ci produkcyjnej na palach; dach dwuspadowy, kryty gontem. M造n posiada ko這 wodne podsi瑿ierne, 2 pary kamieni (najpierw 郵御kich, p騧niej francuskich), 簑brownik, perlak i jagielnik oraz drewniane urz康zenia wodne: jazy, pogr鏚ki, zastawki
i upusty. Turbin oraz 2 pary walc闚 za這穎no oko這 1920 r. Budynek uleg spaleniu oko這 1930 r. W闚czas to wybudowano prowizoryczn szop i kontynuowano przemia. M造n ten czynny by tylko do drugiej wojny 鈍iatowej.
W trakcie bada Baranowski stwierdza zachowanie jedynie resztek turbinowni.
W latach 1927 - 1929 dzier瘸wc by J霩ef Gampf. Osada, ta za jego czas闚 w 1927 r., posiada豉 pojemno嗆 przemia這w na 24 godziny – 40 metr闚, obj皻o嗆 magazynow – 100 metr闚, i minimalne zapasy – 25 metr闚. Gampf o瞠ni si z Ann Tasarz, c鏎k Stanis豉wa z Kijowa. W豉軼icielem osady m造narskiej w latach 1929 – 1932 by Stanis豉w du Moriez, dziedzic d鏏r Jedlno, kt鏎ego nazwisko nada這 w tym czasie nazw wymienionym osadom. Zak豉d przerabia w闚czas 30 metr闚 zbo瘸 na dob i 20 metry na kasz. Nast瘼nie wsp馧w豉軼icielem zosta tak瞠 od ok. 1930 r. Stefan Soczy雟ki, kt鏎y przedtem by dzier瘸wc. Po nim w latach 1934 – 1935 Stanis豉w Tomski, kt鏎emu wcze郾iej spali si m造n w pobliskich Wa積ych M造nach. On posiada tu z kolei w 1934 r. 29, 12 ha ziemi. Nikogo nie zatrudnia, tylko mia do pomocy syna Czes豉wa i s逝膨cego do koni.
Natomiast drugi m造n mniejszy, zwany dawniej „Jedli雟ki” mia charakter ch這pski i znajdowa si na strudze, tam gdzie dzi miejsce zwane jest „Bar M造nek”. W latach 90. XX w. na zach鏚 od wymienionej lokalizacji powsta zbiornik wodny zw. zalewem
w Jankowicach. To jego dzier瘸wc by w latach 20. Aleksander Krawczyk, p騧niejszy za這篡ciel m造na zakrzowskiego. Prawdopodobnie wsp馧dzier瘸wc w豉郾ie powy窺zego m造na by Piotr Broszkiewicz (w latach ok. 1919 – 1932), a nast瘼nie kupi m造n w Radomsku.

M造n Zakrzowski
Na prawym brzegu Warty, powy瞠j Jankowic dzia豉 m造n „Zakrzowski”, kt鏎y przej掖 nazw od wsi Zakrz闚ek Szlachecki, w闚czas w gminie Radziechowice z parafi w Brze幡icy. Istnieje on do dzi i jest najdalej wysuni皻ym na zach鏚 m造nem zbo穎wym
w obecnych granicach powiatu radomszcza雟kiego.
Zbudowany zosta w 1935 r. przez Aleksandra Krawczyka, o czym informuje wyryty na 軼ianie p馧nocnej napis „K A 1. 6. 1935 r.” Wcze郾iej, bo w 1933 r. zakupi on od ksi篹nej R騜y Lubomirskiej z Kruszyny du瞠 po豉cie ziemi po drugiej stronie rzeki w liczbie 17 ha, jednak瞠 nie zosta造 one zagospodarowane do dzi. Potem powsta obiekt m造雟ki, jako budynek jednopi皻rowy, murowany z pustak闚, z dachem dwuspadowym oraz dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze. W 1937 r. zawali豉 si od strony rzeki 軼iana m造na, kt鏎 jednak瞠 uzupe軟iono drewnem i taka te pozostaje do dzisiaj.
B. Baranowski opisuje w 1969 r. jego wyposa瞠nie: M造n posiada turbin, 1 par walc闚, 簑brownik, drewniane urz康zenia wodne: pogr鏚ki, jazy, upust na tamie faszynowanej i zastawki. W 1978 r. wymieniono turbin na silnik elektryczny i zlikwidowano wspomnian tam faszynow. Mlewnik walcowy, kt鏎y dzia豉 do dzi, zosta zainstalowany jeszcze przez Krawczyka w roku budowy zak豉du. Widnieje na nim tabliczka o tre軼i: MIAG Mhlenbau und Industrie A. – G. Werke Dresden – Nr 70497. Obecnie znajduje si tam r闚nie nieczynny odsiewacz cylindryczny graniasty, ca造 drewniany, tak瞠 z ok. 1935 r.
Aleksander Krawczyk urodzi si w 1896 r. i pochodzi z m造na Strempce na Liswarcie. O瞠ni si z Bronis豉w z d. Grzelczak, kt鏎a to pochodzi豉 z pobliskiego m造na Borowiec. Zanim osiad w Zakrz闚ku prowadzi m造nek w pobliskich Jankowicach, a jego brat Piotr Krawczyk z kolei m造n w miejscowo軼i Nowa Wie. Aleksander przyja幡i si ze znanym przemys這wcem z Radomska – Alfredem Kryzlem i to z jego zak豉du mechanicznego pozyska ow turbin Francis’a. Gdy zmar w 1941 r. pozostawi trzech syn闚: Czes豉wa, Henryka i Konrada, kt鏎zy prowadzili dalej m造n zakrzowski. Oni te, a zw豉szcza Henryk, pomagali w trudnych chwilach partyzantom AK. Konrad wybudowa w 1956 r. m造n
w Parady簑 (pow. Opoczno). M造n zakrzowski po zmianach ustrojowych po II wojnie 鈍iatowej pozosta w r瘯ach prywatnych. W latach 1980 – 1983 sta nieczynny. Przej掖 m造n syn Henryka – Grzegorz Krawczyk, kt鏎y pozostaje tu z 穎n Aleksandr do dzi. Pan Grzegorz (ur. 1960) uko鎍zy m. in. Technikum M造narskie w Toruniu. Praktyki odbywa w du篡m m造nie w Bia這喚ce w Warszawie. Przy wej軼iu do m造na znajdujemy jeszcze po鄴趾陰 tabliczk o tre軼i M造n Elektryczny Mistrz Grzegorz Krawczyk. Obecnie w m造nie odbywa si tylko 鈔utowanie.

M造n w J霩efowie
Przy ulicy Odleg貫j w J霩efowie znajdowa si m造n motorowy zbo穎wy. Zbudowany zosta w 1936 r. By to budynek drewniany, jednopi皻rowy z poddaszem, o dachu dwuspadowym. Od wschodniej strony znajdowa豉 si parterowa, murowana przybud闚ka. W niej mie軼i豉 si maszynownia (si這wnia) i kantor (waga).
W 1960 r. na wyposa瞠nie m造na sk豉da造 si: silnik elektryczny, 2 mlewniki walcowe, gniotownik, 3 odsiewacze graniaste, sortownik ziarnowy, a tak瞠 逝szczarka szmerglowa i szczotkowa, filtr t這cz帷y, wentylator, 郵imacznice, podno郾iki czerpakowe, p璠nie i kosz zasypowy. M造n posiada tak瞠 perlak i jagielnik.
Pierwszymi w豉軼icielami byli Jan i Stanis豉wa Biskupscy, od nich w 1958 r. m造n naby Stanis豉w Skotnicki, kt鏎ego rodzice posiadali m造n wodny w Gi篡幡ie. Potem m造n przej掖 syn Stanis豉wa – Wac豉w Skotnicki, kt鏎y wraz z 穎n Ann prowadzi go a do roku 1990. Gdy w tym czasie zmar Wac豉w, zak豉d przesta pe軟i swoj funkcj, mimo 瞠 s造n掖 z wyrobu dobrej m彗i pszennej. Przyje盥瘸li tu ch這pi nie tylko ze Stobiecka Szlacheckiego, Miejskiego czy Radomska, ale nawet z odleg造ch miejscowo軼i w powiecie paj璚za雟kim - D瑿owca, Ostro喚ki czy Brze幡icy.
W roku 1944 Armia Ludowa – okr璕 Cz瘰tochowa, na這篡豉 podobnie jak na m造n w Stobiecku Szlacheckim kontrybucj w postaci m彗i. A oto poni瞠j w oryginalnej pisowni cytat ich raportu z zaj軼ia:
Na rogatke J霩ef闚 do m造na przyszed Tow. Jacek daw. sekretarz ter. 24 z pismem opiecz皻owanym przez jak捷 piecz耩 swojego utworu zielonym tuszem do pobrania m彗i pszennej. Po oznajmieniu 瞠 jest upowa積iony do pobrania m彗i przez porucznika Samsona. Mi璠zy Tow. Jackiem a m造narzem dosz這 do awantury wymieniaj帷 przy tym ostre s這wa M造narz odp., 瞠 on nie widzia i niema poj璚ia co to jest za piecz耩 na to odp. T. Jacek pami皻aj nie dasz 7 metr m彗i to da 2 metr. Jacek m彗i niezabra uciek o鈍iadczaj帷, 瞠 jednak dzisiaj musi j pobra, to znaczy 18 XII 44 r. na pi鄉ie by podpis porucznika Samsona obecny by przy zaj軼iu Znicz widzia piecz耩.
W豉軼icielk nadal pozostawa豉 pani Anna Skotnicka, kt鏎a do ko鎍a wyrabia豉 tu jedynie 鈔ut, korzystaj帷 ze 鈔utownika walcowego. Wszystkie inne maszyny by造 zachowane, lecz niesprawne. W roku 2005 rozebrano po這w wschodniej cz窷ci m造na, zosta豉 tylko zachodnia szopa i murowana dawna si這wnia od wschodu. Nie zachowa豉 si w闚czas tak瞠 rampa z zadaszeniem. Dawniej obok m造na znajdowa si tak瞠 drewniany dom mieszkalny (obecnie murowany) oraz szopa i stodo豉. W 2008 r. tr帳a powietrzna zniszczy豉 pozosta陰 cz窷 m造na.

Wiatrak holenderski w Koziej Wodzie
Przy drodze ζdzice – Kr瘼a, w鈔鏚 wielkich przestrzeni polnych, w ma貫j wiosce Kozia Woda, zwana niegdy te Ko幢a Woda, w闚czas w gminie Radziechowice, znajdowa si wiatrak typu holenderskiego. By豉 to budowla drewniana, kt鏎a w 1934 r. przeniesiona zosta豉 tu ze wsi Wiewiec (ob. gm. Strzelce Wielkie) przez Antoniego Knopika. Wiatrak posiada 2 pary kamieni, charakterystyczny na wp馧 zaokr庵lony dach, a do jego obracania s逝篡 kilkunastometrowy, drewniany dyszel umiejscowiony poziomo tu nad sam ziemi.
Ojcu w prowadzeniu tego przedsi瑿iorstwa pomaga syn Albin Knopik, kt鏎y nadal tu mieszka. Urodzony w 1934 r., pan Albin wspomina i Niemcy zamkn瘭i wiatrak i zabrali kamienie, co oznacza, 瞠 by on nieczynny w czasie II wojny 鈍iatowej. Wiatrak jednak瞠 zosta potem uruchomiony i czynny by do lat 50. W latach 60. zosta rozebrany. Antoni, kt鏎ego nazwisko wymawiane by這 tak瞠 Knapik, nosi popularny pseudonim Pyrtek. Przyja幡i si z innym w豉軼icielem wiatraka, Adamem Ga逕 z pobliskiej wsi Adam闚. Wsp鏊nie polowali na ptactwo i wsp鏊nie radzili w kwestiach technicznych odno郾ie wiatrak闚. Antoni zmar w 1975 r.
Po rozebraniu obiektu, Antoni przeni鏀 urz康zenia przemia這we do drewnianego i dwupi皻rowego budynku w Stobiecku Miejskim, w celu za這瞠nia tu m造na zbo穎wego. Znajdowa造 si tu m. in. 1 para walc闚, silnik elektryczny i 鈔utownik. Jednak瞠 obiekt, prowadzony przez drugiego syna Antoniego - Aleksandra, ostatecznie pe軟i funkcj 鈔utowni, 軼i庵aj帷 tu z powodzeniem okoliczn klientel. Budynek w Stobiecku Miejskim rozebrany zosta oko這 2000 r., jego zachowane fundamenty znajduj si dzi na prywatnej posesji pod nr 262 w pobli簑 sklepu spo篡wczego GS ζdzice.
Wiatrak usytuowany by na 陰ce, oko這 100 m za zagrod pod numerem 4 p. Albina. Obecnie pozosta造 po nim wyra幡e 郵ady, co jest ju unikatem w tych czasach. Pozosta這軼i te sk豉daj si z 8 du篡ch g豉z闚, kt鏎e rysuj kszta速 ko豉 o 鈔ednicy ok. 22 m. Na nich to w豉郾ie usadowiona by豉 budowla, kt鏎a posiada豉 o鄉ioboczne 軼iany. W centrum tego ko豉, stanowi帷ego swego rodzaju relikt, znajduj si zniszczone kamienie m造雟kie. Natomiast gospodarstwo domowe, za這穎ne jeszcze w latach 30. przez Antoniego, sk豉da si z drewnianego, parterowego z poddaszem i dachem dwuspadowym domu mieszkalnego, dw鏂h wielkich stod馧 i innych zabudowa gospodarczych.

Wiatrak w Adamowie
Wiatrak we wsi Adam闚, obok Woli Blakowej, by w豉sno軼i od oko這 1918 r. rodziny Ga逕闚. Me陶 tu do 1934 r. Adam Ga逕a, kt鏎y w latach mi璠zywojennych nale瘸 do Cechu M造narzy Polskich w Radomsku, jednak瞠 nie posiada 瘸dnej ziemi. Nast瘼nie w prowadzeniu wiatraka pomagali mu trzej synowie: - Kazimierz, na kt鏎ego wiatrak zosta zarejestrowany przed 1934 r., oraz J霩ef i Jan – jak wspomina p. Staniszewska, c鏎ka J霩efa – wszyscy ju nie篡j帷y. Nie s znane szczeg馧y dotycz帷e samego wiatraka. W latach 20. przerabia zaledwie 4 metry zbo瘸 na dob, dzia豉 do oko這 1939 r., ale rozebrany zosta oko這 1945 r. Jedno ze 鄉ig tego obiektu zosta這 zainstalowane wtedy w pobliskim wiatraku w Koziej Wodzie, nale膨cym do kolegi Adama – Antoniego Knopika.
Interesuj帷y nas obiekt znany by dobrze mieszka鎍om Jedlna, a ludnos Lgoty Wielkiej zwa豉 go niekiedy „wiatrakiem za Wol Blakow”. Usytuowany by wraz z domem mieszkalnym na wzniesieniu, w rogu tu przed lewym skr皻em na Adam闚 od drogi asfaltowej Wola Jedli雟ka – Lgota Wlk. M造narczykiem w latach mi璠zywojennych by tutaj znany znachor tej okolicy Jan Zatorski, kt鏎y jednak瞠 p騧niej wyjecha do υdzi.
Przy owym skr璚ie znajduje si bia豉, murowana kapliczka z zatartym ju napisem. Obecnie nie pozosta造 po wiatraku 瘸dne 郵ady. Pole to pozostaje od lat uprawiane, lecz
w miejscu tym na pewno nieprzypadkowo jest wiele du篡ch kamieni czy te g豉z闚 polnych, b璠帷ych by mo瞠 pozosta這軼i po fundamentach wiatraka, tak jak ma to miejsce na polu, na p馧noc od wsi Dziep馧.
 
 

Urz康 Gminy ζdzicebr/> ul. Wyzwolenia 36
97-561 ζdzice
tel. +48 044 68-408-20,
68-408-95
fax. +48 044 68-408-22
e-mail:
ladzice@ladzice.gminyrp.pl

Godziny otwarcia urz璠u:
pon., 鈔., czw., pt.:
7.00-15.00
wt.: 7.00-17.00



2009 © Gmina ζdzice